From Wikipedia, the free encyclopedia
Map of the main isoglosses between the branches of Indo-European
As the Proto-Indo-European language (PIE) broke up, its sound system diverged as well, according to various sound laws in the daughter languages.
Notable among these are Grimm's law in Proto-Germanic, loss of prevocalic *p- in Proto-Celtic, loss of prevocalic *s- in Proto-Greek, Brugmann's law in Proto-Indo-Iranian. Grassmann's law and Bartholomae's law may or may not have been still common Indo-European.
- Note - these draught tables need to be completed, verified, and the allophones explained.
[edit] Consonants
Proto-Indo-European consonants and their reflexes in the Indo-European daughter languages
| Trad. PIE |
Glot. PIE |
Sanskrit |
Avestan |
O.C.S. |
Lithuanian |
Armenian |
Albanian |
Tocharian |
Hittite |
Greek |
Latin |
Old Irish |
Gothic |
English |
| *p |
*p⁽ʰ⁾ |
p |
h; w1 |
p |
Ø; ch [x]2 |
f; b [β]3; p4 |
f; v, f8; p4 |
| *t |
*t⁽ʰ⁾ |
t |
tʽ [tʰ] |
t |
t; c [c]5 |
t; z [ʦ]5 |
t |
t; th [θ]8 |
þ [θ]; d [ð]3; t4 |
th; d3; t4 |
| *k̂ |
*k̂⁽ʰ⁾ |
ś [ɕ] |
s |
š [ʃ] |
s |
th [θ]; k9 |
k; ś [ɕ]9 |
k |
c [k] |
c [k]; ch [x]8 |
h; g [ɣ]3; k4 |
h; Ø8; y3; k4 |
| *k |
*k⁽ʰ⁾ |
k; c [ʧ]5 |
k; č [ʧ]5; c [ʦ]10 |
k |
kʻ [kʰ] |
k |
| *kʷ |
*kʷ⁽ʰ⁾ |
k; s5; q [c]10 |
ku |
p; t5; k6 |
q [kʷ]; c [k]7 |
ƕ [ʍ]; gw, w3; q [kʷ]4 |
wh; w3; qu4 |
| *b |
*p’ |
b |
p |
b |
p |
b |
b; m / bh [w] 8 |
p |
| *d |
*t’ |
d |
t |
d; dh [ð]8 |
ts; ś [ɕ]5 |
t |
d |
d; dh [ð]8 |
t |
| *ĝ |
*k̂’ |
j [ʤ] |
z |
ž [ʒ] |
c [ʦ] |
dh [ð]; g9 |
k; ś [ɕ]9 |
k |
g |
g; gh [ɣ]8 |
k |
c / k; ch10 |
| *g |
*k’ |
g; j [ʤ]5 |
g; ž [ʒ]5; dz10 |
g |
k |
g |
| *gʷ |
*kʷ’ |
g; z5; gj [ɟ]10 |
ku |
b; d5; g6 |
u [w > v]; gu [gʷ]15 |
b; m / bh [w] 8 |
q [kʷ] |
qu |
| *bʰ |
*b⁽ʰ⁾ / *pʰ |
bh [bʱ] |
b |
b; w8 |
b |
p |
p |
ph [pʰ] |
f; b 8 |
b [β] |
b; v / f8 |
| *dʰ |
*d⁽ʰ⁾ / *tʰ |
dh [dʱ] |
d |
t; c [c]5 |
t |
th [tʰ] |
f; d8; b14 |
d; dh [ð]8 |
d [ð] |
d |
| *ĝʰ |
*ĝ⁽ʰ⁾ / *k̂ʰ |
h [ɦ] |
z |
ž [ʒ] |
j [ʣ]; z8 |
dh [ð]; d9 |
k; ś [ɕ]5 |
k |
ch [kʰ] |
h; h / g9 |
g; gh [ɣ]8 |
g [ɣ] |
g; y / w8 |
| *gʰ |
*g⁽ʰ⁾ / *kʰ |
gh [gʱ]; h [ɦ]5 |
g; ǰ [ʤ]5 |
g; ž [ʒ]5; dz10 |
g |
g; ǰ [ʤ]5 |
g |
| *gʷʰ |
*gʷ⁽ʰ⁾ / *kʷʰ |
g; z5; gj [ɟ]10 |
ku |
ph [pʰ]; th [tʰ]5; ch [kʰ]6 |
f; g / u [w]8; gu [gʷ]15 |
g |
g [ɣ] / b [β]; w8 |
g / b; w8 |
| *s |
*s |
s; ṣ [ʂ]11 |
h [h, x]; s2; š [ʃ]11 |
s; x [x]11 |
s; š [ʃ]11 |
h; s2; -8 |
sh [ʃ]; gj [ɟ]12 |
s; ṣ [ʂ] |
š [s] |
h; s2; -8 |
s; r8 |
s |
s; z3 |
s; r3 |
| *m |
*m |
m |
m; ˛ [˜]13 |
m; n13 |
m; Ø13 |
m; n13 |
m |
b; m / bh [w]8; n13 |
m; Ø13 |
| *n |
*n |
n |
n; ˛ [˜]13 |
n |
n; ñ [ɲ] |
n |
| *l |
*l |
r (dial. l) |
r |
l |
l / ɫ [ɫ > ɣ] |
l; ll [ɫ]8 |
l |
| *r |
*r |
r |
| *i̯ |
*i̯ |
y [j] |
j [j] |
Ø |
gj [ɟ]; Ø |
y [j] |
z [?zd/ʣ > z] / h; Ø 8 |
i [j]; Ø 8 |
Ø |
j |
y |
| *u̯ |
*u̯ |
v [ʋ] |
v [w] |
v |
v [ʋ] |
g / w |
v |
w |
w > h / Ø |
u [w > v] |
f; Ø / w8 |
w |
| Trad. PIE |
Glot. PIE |
Sanskrit |
Avestan |
O.C.S. |
Lithuanian |
Armenian |
Albanian |
Tocharian |
Hittite |
Greek |
Latin |
Old Irish |
Gothic |
English |
- Notes:
- 1 After vowels.
- 2 Before a plosive (p, t, k).
- 3 Following an unstressed vowel (Verner's Law).
- 4 After a (Proto-Germanic) fricative (s, f).
- 5 Before a (PIE) front vowel (i, e).
- 6 Before or after a (PIE) u.
- 7 Before or after a (PIE) o, u.
- 8 Between vowels.
- 9 Before a resonant.
- 10 Before secondary (post-PIE) front-vowels.
- 11 After r, u, k, i (Ruki sound law).
- 12 Before a stressed vowel.
- 13 At the end of a word.
- 14 After u, r or before r, l.
- 15 After n.
[edit] Vowels and syllabic consonants
Proto-Indo-European vowels and syllabic consonants, and their reflexes in the Indo-European daughter languages
| Old reconstr. |
New reconstr. |
Sanskrit |
Avestan |
O.C.S. |
Lithuanian |
Armenian |
Albanian |
Tocharian |
Hittite |
Greek |
Latin |
Proto-Celtic |
Gothic |
| *e |
*e |
a |
a |
e |
e |
e |
je, ie, e, i; ja 12 |
ä |
e, i |
e |
e |
e |
i; ai [ɛ]2 |
| *h₁e |
| *a |
(*a 3) |
o |
a |
a |
ha, a |
ā |
ha, a |
a |
a |
a |
a |
| *h₂e |
| *o |
*h₃e |
o, a |
a |
a, e |
a |
o |
o |
o |
| *o |
a, ā 4 |
a, ā 4 |
| *ə |
*h₁ |
i |
i, Ø |
Ø |
Ø |
a, Ø |
ā |
a |
e |
a |
a |
a, Ø |
| *h₂ |
h |
a |
| *h₃ |
|
o |
| *- |
*h₁ |
Ø |
Ø |
e (a?) |
Ø |
Ø |
a |
e (o) |
Ø |
Ø |
Ø |
| *h₂ |
a |
ha |
a |
| *h₃ |
a |
a, ha |
o |
| *ē |
*ē |
ā |
ā |
ě |
ė |
i |
o, ua |
a/e?; ā? 8 |
e, i |
ē |
ē |
ī |
ē |
| *eh₁ |
| *ā |
(*ā 3) |
a |
o |
a |
a/o? |
a, ah |
ā > ē |
ā |
ā |
ā |
| *eh₂ |
| *ō |
*ō |
uo |
u |
e |
a/ā?; ū? 8 |
a |
ō |
ō |
ā; ū 8 |
| *eh₃ |
| *i |
*i |
i |
i |
ь |
i |
i |
i; e 10 |
ä |
i |
i |
i |
i |
i |
| *ī |
*ih₁ |
ī |
ī |
i |
y [i:] |
i |
i |
ī |
ī |
ī |
ei [i:] |
| *ih₂ |
i or (j)a? 7 |
yā |
ī or (j)ā? 7 |
| *ih₃ |
ī or (j)ō? 7 |
| *ei |
*ei |
ē |
ōi, aē 4 |
ei, ie 5 |
i |
e |
ei |
ī |
īa, ē 6 |
| *h₁ei |
| *oi |
*oi |
ě |
ai, ie5 |
e |
e, ai |
ay |
ū |
oe |
ai |
| *h₃ei |
| *ai |
(*ai 3) |
ai |
ae |
ae |
| *h₂ei |
| *ēi |
*ēi |
āi; ā 8 |
āi; ā(i) 8 |
i |
|
|
|
|
|
āi > ēi |
ī? |
|
ai |
| *ōi |
*ōi (*oei) |
y; u 8 |
ai; ui 8 |
|
|
|
ai |
āi > ēi |
ō |
u 8 |
|
| *āi |
*eh₂ei |
ě |
|
|
|
|
|
āi > ēi |
ae |
|
ai |
| *u |
*u |
u |
u |
ъ |
u |
u |
u; y 11 |
ä |
u |
u |
u |
u; o 1 |
u; au [ɔ] 2 |
| *ū |
*uh₁ |
ū |
ū |
y |
ū |
y; i 8 |
u |
ū |
ū |
ū |
ū |
| *uh₂ |
u or (w)a? 7 |
wā |
ū or (w)ā? 7 |
| *uh₃ |
ū or (w)ō? 7 |
| *eu |
*eu |
ō |
ə̄u, ao 4 |
ju |
iau |
oy |
e |
u |
u |
eu |
ū |
ūa; ō 9 |
iu |
| *h₁eu |
| *ou |
*ou |
u |
au |
a |
o, au |
ou |
au |
| *h₃eu |
| *au |
(*au 3) |
aw |
au |
au |
| *h₂eu |
| *ēu |
*ēu |
āu |
āu |
u |
iau |
|
|
|
|
|
ū? |
|
au |
| *ōu |
*ōu |
|
|
|
|
|
|
ō |
|
|
|
| *m̥ |
*m̥ |
a |
a |
ę |
im̃; um̃ 14 |
am |
a |
äm |
am |
a |
em |
em, am |
um |
| *m̥̅ |
*mH |
ā |
ā |
ìm; ùm 14 |
ama |
|
mā |
|
mē, mā, mō |
mā |
mā |
| *m̥m |
am |
am |
ьm/ъm |
im; um 14 |
am |
|
|
|
am |
em |
am |
| *n̥ |
*n̥ |
a |
a |
ę |
iñ; uñ 14 |
an |
a |
än |
an |
a |
en |
en, an |
un |
| *n̥̄ |
*nH |
ā |
ā |
ìn; ùn 14 |
ana |
|
nā |
|
nē, nā, nō |
nā |
nā |
| *n̥n |
an |
an |
ьn/ъn |
iñ; uñ 14 |
an |
|
|
|
an |
en |
an |
| *l̥ |
*l̥ |
ṛ |
ərə |
lь/lъ |
il̃; ul̃ 14 |
al |
|
äl |
al |
la |
ol |
li |
ul |
| *l̥̄ |
*lH |
īr; ūr 13 |
arə |
ìl; ùl 14 |
ala |
al |
lā |
|
lē, lā, lō |
lā |
lā |
| *l̥l |
ir; ur 13 |
ar |
ьl/ъl |
il; ul 14 |
al, la |
|
|
|
al |
el |
al |
| *r̥ |
*r̥ |
ṛ |
ərə |
rь/rъ |
ir̃; ur̃ 14 |
ar |
ri |
är |
ar |
ra |
or |
ri |
aur |
| *r̥̄ |
*rH |
īr; ūr 13 |
arə |
ìr; ùr 14 |
ara |
ra |
rā |
|
rē, rā, rō |
rā |
rā |
| *r̥r |
ir; ur 13 |
ar |
ьr/ъr |
ir; ur 14 |
ar |
|
|
|
ar |
ar |
ar |
| Old reconstr. |
New reconstr. |
Sanskrit |
Avestan |
O.C.S. |
Lithuanian |
Armenian |
Albanian |
Tocharian |
Hittite |
Greek |
Latin |
Old Irish |
Gothic |
- Notes
- 1 Before wa.
- 2 Before r, h.
- 3 The existence of PIE non-allophonic a is disputed.
- 4 In open syllables (Brugmann's law).
- 5 Under stress.
- 6 Before palatal consonants.
- 7 The so-called breaking is disputed (typical examples are *proti-h₃kʷo- > Ved. prátīkam ~ Gk. πρόσωπον; *gʷih₃u̯o- > Ved. jīvá- ~ Arm. keank‘, Gk. ζωός; *duh₂ro- > Ved. dūrá- ~ Arm. erkar, Gk. δηρός)
- 8 In a final syllable.
- 9 Before velars and unstressed
- 10 Before ā in the following syllable.
- 11 Before i in the following syllable.
- 12 In a closed syllable.
- 13 In the neighbourhood of labials.
- 14 In the neighbourhood of labiovelars.
[edit] Sound laws within PIE
A few sound-laws can be reconstructed that may have been effective prior to the final breakup of PIE by internal reconstruction.
[edit] See also